วันที่ 14 ตุลาคม 2569 ดร.พิเชฐ โพธิ์ภักดี เลขาธิการสภาการศึกษา มอบหมาย นางโชติกา วรรณบุรี ผู้อำนวยการสำนักมาตรฐานการศึกษาและพัฒนาการเรียนรู้ ร่วมหารือกับ Mr. Kevin Frey, Chief Impact Officer, Microsoft Elevate บริษัท ไมโครซอฟท์ คอร์ปอเรชั่น Dr. Anna zoneollowicz ผู้อำนวยการฝ่ายนโยบายด้านการศึกษาและการพัฒนากำลังคน บริษัท ไมโครซอฟท์ คอร์ปอเรชั่น และคุณสุภารัตน์ จูระมงคล ผู้อำนวยการด้านการพัฒนากำลังคนประจำภูมิภาคอาเซียน บริษัท ไมโครซอฟท์ (ประเทศไทย) จำกัด ในประเด็น “การใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบในด้านการศึกษา: จากหลักการสู่มาตรการคุ้มครองในทางปฏิบัติ” (Responsible AI in Education: From Principles to Practical Safeguards) ณ บริษัท ไมโครซอฟท์ (ประเทศไทย) จำกัด กรุงเทพมหานคร

การหารือในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแนวทางการนำหลักการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีความรับผิดชอบ (Responsible AI) ไปสู่มาตรการคุ้มครองและการดำเนินงานในทางปฏิบัติสำหรับสถานศึกษา ผู้สอน ผู้เรียน และผู้ปกครองในประเทศไทย โดยมีกรณีศึกษาจากมาตรฐาน National AI Safety & Privacy Standard for Schools ซึ่งไมโครซอฟท์ร่วมกับสหพันธ์ครูอเมริกา (American Federation of Teachers: AFT) และสหพันธ์ครูแห่งนครนิวยอร์ก (United Federation of Teachers: UFT) ประกาศเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2569 โดยมาตรฐานดังกล่าวประกอบด้วยหลักการสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ 1) การคุ้มครองความเป็นส่วนตัว 2) การเสริมสร้างความปลอดภัยโดยมีมนุษย์กำกับดูแล และ 3) ความโปร่งใสและการควบคุมโดยสถานศึกษา พร้อมทั้งกำหนดมาตรการคุ้มครอง 10 ประการ ได้แก่ 1) ไม่นำข้อมูลของผู้เรียนหรือผู้สอนไปใช้ฝึกระบบ AI (No training on student or educator data) 2) ออกแบบระบบให้เก็บรวบรวมและใช้ข้อมูลเท่าที่จำเป็น (Data minimization by design) 3) ผู้ใช้บริการมีสิทธิเป็นเจ้าของและควบคุมข้อมูลของตนเอง (Customer data ownership) 4) มีมนุษย์กำกับดูแลและสามารถอธิบายการทำงานและผลลัพธ์ของ AI ได้ (Human oversight and explainability) 5) มีผู้รับผิดชอบที่ชัดเจนและสามารถตรวจสอบได้ (Real accountability) 6) มีมาตรการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลที่เหมาะสมกับระดับความเสี่ยง (Security that matches the stakes) 7) ขอความยินยอมโดยให้ข้อมูลอย่างเพียงพอ และสร้างความโปร่งใสต่อผู้ปกครองและครอบครัว (Meaningful consent and transparency for families) 8) ส่งเสริมความเสมอภาค การเข้าถึง และการมีส่วนร่วมอย่างทั่วถึง (Equity, accessibility, and inclusion) 9) ไม่ขยายขอบเขตการใช้งานโดยพลการ และไม่ผูกติดกับผู้ให้บริการรายใดรายหนึ่ง (No feature creep and no vendor lock-in) และ 10) มีความรับผิดชอบต่อการดูแลและจัดการข้อมูลในระยะยาว (Long-term data responsibility)

นางโชติกา  ได้นำเสนอองค์ประกอบระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์เพื่อการศึกษาและการเรียนรู้แห่งชาติ โดยมาตรฐาน National AI Safety & Privacy Standard for Schools มีความสอดคล้องกับองค์ประกอบของระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์ในมิติด้านสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบในการพัฒนาและการใช้ AI เพื่อการศึกษาและการเรียนรู้ ซึ่งที่ประชุมได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางส่งเสริมความร่วมมือด้านการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีความรับผิดชอบในการศึกษาให้เกิดผลในทางปฏิบัติ โดยมีแนวทางความร่วมมือที่สำคัญ ได้แก่ การพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบาย การสร้างความรู้ความเข้าใจให้แก่ผู้สอนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ตลอดจนการจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นเพื่อพิจารณาแนวทางการปรับใช้มาตรฐานการใช้ AI อย่างเหมาะสม ปลอดภัย มีวิจารณญาณ มีความรับผิดชอบ และมีจริยธรรม ควบคู่กับการยกระดับคุณภาพการศึกษาและการเรียนรู้ของประเทศในยุคดิจิทัล