วันที่ ๓๐ มกราคม ๒๕๖๑  ดร.ชัยพฤกษ์ เสรีรักษ์ เลขาธิการสภาการศึกษา ดร. ชัยยศ อิ่มสุวรรณ์  รองเลขาธิการสภาการศึกษา ดร.สมศักดิ์ ดลประสิทธิ์  รองเลขาธิการสภาการศึกษา นายเฉลิมชนม์ แน่นหนา ที่ปรึกษาด้านระบบการศึกษา  ศาสตราจารย์กิตติคุณ นายแพทย์จรัส สุวรรณเวลา ประธานคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษาคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา ผู้บริหาร และข้าราชการ สกศ. เข้าฟังปาฐกถา เรื่อง “การศึกษากับพระพุทธศาสนา” โดย สมเด็จพระวันรัต เจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร กทม. 

             สมเด็จพระวันรัต กล่าวโดยสรุปว่า การจัดการศึกษาให้ประสบความสำเร็จนั้น สิ่งสำคัญ คือ ทำให้ ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม  “บ ว ร”  คือ “บ้าน”  “วัด” และ “ราชการ” บ้าน วัดเป็นตัวหลักสำคัญ ราชการหน้าที่ของตนอย่างเข้มแข็ง  ต้องคิดว่าจะทำอย่างไรให้ “บ้าน” และ “วัด” เข้ามามีส่วนร่วม  ต้องสร้างให้เกิดความรู้สึกร่วมว่าโรงเรียนไม่ใช่ของกระทรวงศึกษาธิการแต่เป็นของลูกหลานเราเป็นประโยชน์ของเราเอง ต้องช่วยกันดูแล  ราชการเป็นตัวประสาน ทั้งกระทรวง  เขตพื้นที่การศึกษา  อบต. ฯลฯ  ปัจจุบันโรงเรียนมีจำนวนมาก บางโรงเรียนมีนักเรียนเพียงไม่มีคน จึงควรมีการลดปริมาณโรงเรียนและเพิ่มคุณภาพ เพิ่มเทคโนโลยี การเรียนการสอนควรคัดเลือกครูที่มีความสามารถและดีที่สุดในวิชานั้น ๆ มาสอนผ่านสื่อ เด็กจะมีความรู้เสมอกัน มีครูเป็นพี่เลี้ยง อธิบายเด็กอีกครั้ง 

             สำหรับความเกี่ยวข้องระหว่างพุทธศาสนากับการศึกษา  อาจกล่าวได้ว่าการศึกษานั้นมีคุณและโทษ คนที่มีความรู้มาก สามารถทำผิดได้ละเอียดลออ ทำผิดได้มาก รู้ช่องหลบเลี่ยงมาก เพราะใช้ความรู้ในทางที่ผิด  คนรู้น้อยทำผิดได้ตื้นๆ ต้องแก้ไขโดยปลูกฝังเด็กตั้งแต่เล็ก โดยใช้หลักธรรมเข้าไปสอน ทั้งนี้ การสอนเรื่องศาสนา ไม่ควรใช้คำว่าศาสนา เพราะมีหลายศาสนา จะเป็นกำแพงปิดกั้นได้  ควรใช้ว่าสอนคุณธรรม จริยธรรม เพราะทุกศาสนาต่างมีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือให้สานุศิษย์เป็นคนดี ความดีเป็นสากล เป็นเกราะป้องกันไม่ให้ใช้ความรู้ในทางที่ผิด   คำว่า “คุณธรรม” กับ “จริยธรรม” มีความแตกต่างตรงที่ “คุณธรรม” เป็น “นามธรรม” เป็น ความรู้ ส่วน “จริยธรรม” เป็น ความประพฤติ  เป็นรูปธรรม  ความรู้จะไม่มีประโยชน์ ต้องนำมาปฏิบัติ ดังนั้นโรงเรียนไม่ควรสอนเฉพาะความรู้ ต้องสอนจริยธรรมคือให้นำมาปฏิบัติด้วย เช่น หลังเข้าแถวเคารพธงชาติ ให้นักเรียนร้องเพลง พระคุณของชาติ พระคุณของพ่อแม่  ครูอธิบายสั้น ๆ ทุกวัน ทำทุกวันจะซึบซับในสิ่งที่ดีและจะทำชั่วได้ยาก

           คำสอนของพระพุทธเจ้า ทรงสอนในสิ่งที่คนเรามีอยู่ตั้งแต่เกิด คือ กาย วาจา ใจ เป็นเครื่องมือสร้างความเจริญความสุข แต่จะทำอย่างไรจะใช้ให้ถูกต้อง จึงต้องศึกษาเรื่อง “ศีล สมาธิ ปัญญา” 

          “ศีล” เป็นสิ่งที่เราทุกคนมีอยู่ ศีล แปลว่า “ปกติ” ปกติของความเป็นคน ทุกคนมีอยู่  ถ้าไม่รักษาความปกติก็เป็นคนไม่ดี  การปฏิบัติตาม ศีล ๕ คือ ไม่ทำร้ายร่างกาย ไม่ขโมยของ ไม่สำสอนทางเพศ  ศีล ๓ ข้อนี้ เป็นการสอนให้ใช้กายให้ถูกต้อง ศีลข้อ ๔ เป็นเรื่องของ “วาจา” อย่าพูดปด อย่าพูดคำหยาบ พูดสอดเสียด หรือเพ้อเจ้อ เป็นการรักษาวาจาให้ดี และศีลข้อ ๕ คือ เป็นการไม่นำสิ่งเสพติดมาข้องเกี่ยวกับตนเอง ทำให้มีสติตลอดเวลา “สมาธิ” อยู่ที่ตัวเรา ใจของเรา ต้องฝึกตั้งใจให้ถูก อย่าตั้งใจผิด เพราะจะเกิดความทุกข์ เกิดความกังวล  และ “ปัญญา” ใช้ปัญญากำกับความรู้  กำกับสำนึกความผิดถูก มโนธรรม  ผิดอย่าทำ ทำแต่สิ่งที่ถูก โดยใช้สติมาควมคุม  บางคนรู้ว่าผิดแต่ทำไมถึงทำ นั่นเพราะคนชั่ว  หรือคบคนชั่ว คนชั่วในที่นี่ไม่ต้องมองไกล คือ คนชั่วในตัวเรา คือ กิเลส  โลภ  โมหะ ถ้าไม่สติมาคุมก็จะทำผิดได้ บางคนคบจนสนิทคุ้นสิน คุ้ยเคย จึงมีโอกาสทำผิดได้ง่าย การอบรมสั่งสอนจึงต้องเริ่มตั้งแต่เล็กๆ เพื่อปลูกฝังให้เด็กเป็นคนดี

           สรุปได้ว่าการศึกษา สิ่งสำคัญ คือ การเปลี่ยนให้ทุกคนรู้สึกเป็นเจ้าของ เป็นโรงเรียนของชุมชน ผู้อำนวยการโรงเรียนต้องมีอัธยาศัยที่ดีกับผู้ปกครอง มีการเยี่ยมผู้ปกครอง และรัฐควรมีนโยบายที่แน่นอนและต่อเนื่อง และต้องปลูกฝังให้เด็กมีคุณธรรมจริยธรรมตั้งแต่ยังเล็ก โดยต้องเรียนรู้แบบให้ลงมือปฏิบัติเพื่อให้เห็นจริง

           หลังจากนั้น สมเด็จพระวันรัต ทำพิธีเจิมห้องพระพุทธรูป ชั้น ๕ อาคาร ๒ เพื่อเป็นศิริมงคล เนื่องในวันคล้ายวันสถาปนาสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา ครบรอบ ๕๙ ปี ในวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๑ นี้ โดยมี เลขาธิการสภาการศึกษา พร้อมผู้บริหารระดับสูง และข้าราชการเข้าร่วมพิธี