การเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition)

          ช่วงทศวรรษที่ผ่านมาทั่วโลกกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงด้านพลังงานครั้งสำคัญ ทั้งที่เกิดจากความผันผวนของตลาดพลังงานและการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่ส่งผลให้มีความพยายามในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก หรือเรียกว่า “การเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition)” หมายถึง การเปลี่ยนแปลงระบบพลังงานของโลกจากจากพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล (อาทิ น้ำมัน ถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ) ไปสู่พลังงานสะอาดหรือพลังงานหมุนเวียน (อาทิ แสงอาทิตย์ ลม และน้ำ) ซึ่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวไม่ใช่แค่เปลี่ยนแหล่งพลังงานเท่านั้น แต่เป็น “การเปลี่ยนผ่านเชิงระบบ (Systemic Transition)” ที่ครอบคลุม 3 มิติสำคัญ ได้แก่ 1) การเปลี่ยนวิธีการผลิตไฟฟ้า 2) การเปลี่ยนรูปแบบการใช้พลังงาน และ 3) การเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมในภาพรวม

          การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวส่งผลกระทบโดยตรงต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและตลาดแรงงานในระดับโลกโดยองค์การพลังงานระหว่างประเทศ (International Energy Agency : IEA) ซึ่งมีหน้าที่ให้คำแนะนำเชิงนโยบาย และวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับภาคพลังงานโลกระบุว่า ภายใต้แนวโน้มการมุ่งสู่สังคมคาร์บอนต่ำ ระบบพลังงานโลกในอนาคตจะมีสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยในปี 2050 พลังงานหมุนเวียนอาจมีสัดส่วนเกือบร้อยละ 90 ของการผลิตไฟฟ้าทั่วโลก และพลังงานแสงอาทิตย์จะกลายเป็นแหล่งพลังงานหลัก นอกจากนี้มีแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของการใช้ไฟฟ้า (Electrification) ในทุกภาคส่วน รวมถึงการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ อาทิ พลังงานไฮโดรเจน ระบบกักเก็บพลังงาน (Battery Storage) และโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid)

          นโยบายที่เกี่ยวข้องระดับโลกที่สำคัญ คือ แนวคิด Net Zero by 2050 มีเป้าหมายเพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิให้เป็นศูนย์ภายในปี 2050 ซึ่งเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของการเปลี่ยนผ่านพลังงาน อย่างไรก็ตาม การบรรลุเป้าหมายดังกล่าวต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงในหลายภาคส่วนควบคู่กัน และต้องเร่งการพัฒนาเทคโนโลยีพลังงานสะอาดอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero เป็นเรื่องของ “คน” และ“เพื่อคน” จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องตระหนักว่าการเปลี่ยนแปลงไปสู่พลังงานสะอาดไม่สามารถดำเนินการได้ทันที ต้องอาศัยระยะเวลา จึงต้องสร้างจิตสำนึกให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง เพื่อให้ “รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของ การเปลี่ยนผ่าน ไม่ใช่เพียงผู้ที่ได้รับผลกระทบ”

          การเปลี่ยนผ่านพลังงานส่งผลกระทบโดยตรงต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและตลาดแรงงาน โดยการเปลี่ยนผ่าน
สู่เศรษฐกิจสีเขียวจะทำให้เกิดการสร้างงานใหม่ในภาคพลังงานสะอาด ที่ครอบคลุมผู้ที่ทำงานในหลายภาคส่วน ได้แก่ การจัดหาพลังงานชีวภาพ การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานนิวเคลียร์และพลังงานหมุนเวียน ระบบโครงข่ายไฟฟ้าและการกักเก็บพลังงาน การผลิตยานยนต์ไฟฟ้า และงานด้านประสิทธิภาพพลังงาน ขณะเดียวกันก็ทำให้บางอาชีพในอุตสาหกรรมที่ปล่อยคาร์บอนสูงลดลง และเกิดการเปลี่ยนแปลงทักษะแรงงานอย่างมีนัยสำคัญ  ตัวอย่างงานใหม่ในภาคพลังงานสะอาด (Clean Energy Jobs) มีดังนี้

1. กลุ่มงานด้านพลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy Jobs) เป็นกลุ่มงานที่มีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง อาทิ วิศวกรพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Engineer) ช่างติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ วิศวกรพลังงานลม (Wind Engineer)  และผู้เชี่ยวชาญพลังงานน้ำและชีวมวล

2. กลุ่มงานด้านยานยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle: EV) ดำเนินการเกี่ยวกับการผลิตรถ EV และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน (สถานีชาร์จ) อาทิ วิศวกรยานยนต์ไฟฟ้า ช่างซ่อมและบำรุงรักษารถ EV และวิศวกรพัฒนาแบตเตอรี่รถยนต์

3. กลุ่มงานด้านระบบกักเก็บพลังงาน (Energy Storage) ดำเนินการเกี่ยวกับการแก้ปัญหาความไม่เสถียรของพลังงานหมุนเวียน (แสงอาทิตย์และลม) อาทิ วิศวกรแบตเตอรี่ (Battery Engineer) นักวิจัยเทคโนโลยีกักเก็บพลังงาน และผู้เชี่ยวชาญระบบสำรองไฟฟ้า

4. กลุ่มงานด้านโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid & Infrastructure) เป็นหนึ่งในภาคที่ต้องการแรงงานทักษะสูงเพิ่มขึ้น อาทิ วิศวกรระบบไฟฟ้าอัจฉริยะ นักวิเคราะห์ระบบพลังงาน (Energy Analyst) และผู้เชี่ยวชาญโครงข่ายไฟฟ้า (Grid Specialist)

          ทั่วโลกยังเผชิญความท้าทายในการปรับตัวให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ซึ่งระบบการศึกษามีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านพลังงานในระยะยาว จึงจำเป็นต้องกำหนดแนวทางการดำเนินการให้สอดคล้องกับทิศทางการเปลี่ยนแปลง อาทิ ปรับปรุงหลักสูตรให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงานและเทคโนโลยีสมัยใหม่ ส่งเสริมการสร้างนวัตกรรมเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลง บูรณาการองค์ความรู้ด้านความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อมเข้าไปในกระบวนการเรียนการสอน เพื่อพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้สามารถรองรับความท้าทายในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

-------------------------------------------

เอกสารอ้างอิง

International  Energy Agency.  (2021).  Net Zero by 2050 A Roadmap for the Global Energy Sector.

Retrived from https://iea.blob.core.windows.net/assets/deebef5d-0c34-4539-9d0c-10b13d 840027/NetZeroby2050-ARoadmapfortheGlobalEnergySector_CORR.pdf

World Economic Forum.  (2022).  Energy Transition.  Retrived from https://www.weforum.org/stories/2022/09/iea-clean-energy-jobs/?utm_source=chatgpt.com