การขับเคลื่อนทักษะความฉลาดรู้ทางการเงินแบบดิจิทัล (Digital Financial Literacy)
แก่เด็กและเยาวชน กรณีศึกษาประเทศญี่ปุ่น

           โลกไร้เงินสดกำลังเกิดขึ้นและขยายตัวไปทั่วโลก ซึ่งหลายประเทศมีปริมาณธุรกรรมทางการเงินแบบดิจิทัลเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยในประเทศญี่ปุ่นนั้น สัดส่วนการทำธุรกรรมทางการเงินแบบดิจิทัลได้เพิ่มขึ้นเป็น 1.5 เท่า และคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 42.8 นับตั้งแต่ปี 2019 ถึง 2024 รัฐบาลญี่ปุ่นจึงได้ขยายโครงสร้างพื้นฐานด้านการชำระเงินและปรับปรุงการเข้าถึงให้สะดวกยิ่งขึ้น ซึ่งการขยายโครงสร้างนี้ได้ขยายขอบเขตครอบคลุมถึงกลุ่มเด็กและเยาวชนญี่ปุ่นด้วย

          การเพิ่มขึ้นของการชำระเงินแบบไร้เงินสดทำให้ประเทศญี่ปุ่นมีวิสัยทัศน์การขับเคลื่อนให้การขยายโครงสร้างพื้นฐานด้านการชำระเงินต้องดำเนินควบคู่ไปกับความพยายามในการส่งเสริมทักษะความฉลาดรู้ทางการเงินแบบดิจิทัล (Digital Financial Literacy) ในกลุ่มเด็กเยาวชน เพื่อปลูกฝังนิสัยการใช้จ่ายที่เหมาะสมและสร้างทักษะการบริหารจัดการสินทรัพย์ตลอดชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในโลกที่มีความเป็นดิจิทัลขยายตัวมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผู้ปกครองมีหน้าที่ต้องกำกับดูแลการใช้ผลิตภัณฑ์ทางการเงิน โดยในปัจจุบัน ผู้ปกครองประมาณร้อยละ 60 ได้เริ่มปรับการให้เงินค่าขนมเด็ก ๆ ในรูปแบบดิจิทัลมากขึ้นอันเนื่องจากการใช้งาน สมาร์ตโฟนที่มีความแพร่หลายและกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันสำหรับคนรุ่นใหม่

           ในทางกลับกัน เด็กและเยาวชนยังถือว่าอยู่ในช่วงของพัฒนาทักษะรับรู้ ตั้งรับ และประเมินสถานการณ์เพื่อการตัดสินใจและความเข้าใจเรื่องเงิน จึงต้องเผชิญกับความเสี่ยงทางการเงินต่าง ๆ รวมถึงการหลอกลวงและการฉ้อโกงทางออนไลน์อย่างหลักเลี่ยงไม่ได้เหยื่ออาชญากรรมทางการเงินจึงมีอายุน้อยลงเรื่อย ๆ นอกจากนี้ ยังมีความเสี่ยงสูงในการขาดความยับยั้งชั่งใจ การใช้จ่ายเกินตัว รวมถึงขาดความสามารถในการบริหารจัดการเงินและขาดความตระหนักรู้ในคุณค่าที่แท้จริงของเงิน

          เพื่อรับมือกับความเสี่ยงเหล่านี้ ภาครัฐและภาคเอกชนญี่ปุ่นจึงร่วมกันขับเคลื่อนโครงการด้านการศึกษาทางการเงินแบบดิจิทัลทั่วประเทศ โดยมีประเด็นสำคัญ 3 ประการ ดังนี้

 1. ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาทักษะความฉลาดรู้ทางการเงินแบบดิจิทัล

          การสร้างรากฐานที่แข็งแกร่งด้านการศึกษาทางการเงินให้แก่เด็กและเยาวชน มีจุดมุ่งหมายเพื่อป้องกันความเสี่ยงทางการเงินต่าง ๆ เช่น การตกเป็นเหยื่อของการหลอกลวง การใช้จ่ายเกินตัว หรือการก่อหนี้สินที่เกินกว่าจะจัดการได้ แต่ขณะเดียวกันก็มีเป้าหมายเพื่อปลูกฝังนิสัยการใช้จ่ายที่เหมาะสมและสร้างทักษะการบริหารจัดการสินทรัพย์ที่จะคงอยู่กับผู้เรียนไปตลอดชีวิต

          สิ่งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในโลกที่มีความเป็นดิจิทัลซึ่งการจับจ่ายซื้อของและการทำธุรกรรมธนาคารสามารถทำสำเร็จได้ด้วยแอปพลิเคชันบนสมาร์ตโฟนเพียงเครื่องเดียว จึงเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งที่เด็กๆ จะต้องพัฒนาความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับคุณค่าของเงิน ไม่ว่าเงินนั้นจะอยู่ในกระเป๋าเงินสดหรืออยู่ในยอดคงเหลือบนโทรศัพท์ของพวกเขา

          2. ผลักดันให้เกิดหลักสูตรการศึกษาทางการเงิน

          นับตั้งแต่ปี 2022 กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีของญี่ปุ่น ได้บรรจุการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะทางการเงินไว้ในหลักสูตรระดับชาติ ตั้งแต่ระดับประถมศึกษาตอนต้นไปจนถึงมัธยมศึกษาปลาย นักเรียนที่อายุยังน้อยจะได้เรียนรู้ประเด็นทางการเงินในชีวิตประจำวัน เช่น บทบาทของเงิน และความแตกต่างของความต้องการจำเป็นและความต้องการทั่วไปเพื่อประกอบการตัดสินใจใช้เงิน ส่วนนักเรียนที่โตขึ้นจะได้ศึกษามากขึ้นเกี่ยวกับเรื่องการชำระเงินแบบไร้เงินสด ผลิตภัณฑ์ทางการเงิน และการวางแผนทางการเงินระยะยาว อีกทั้งกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น ยังได้จัดทำคู่มือการศึกษาทางการเงินสำหรับเด็กและเยาวชน เพื่อช่วยให้เด็กเข้าใจวิธีการทำงานของการชำระเงินแบบดิจิทัล รวมถึงให้ความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับความเสี่ยงของธุรกรรมดิจิทัลและวิธีใช้งานอย่างปลอดภัย

3. การริเริ่มแนวคิดการศึกษาด้านการเงินในภาคเอกชน

          ภาคเอกชนของญี่ปุ่นได้เข้ามามีบทบาทในการส่งเสริมการศึกษาทางการเงินสำหรับเด็กและเยาวชน สอนเรื่องการเงินส่วนบุคคลแก่คนรุ่นใหม่ และมีโครงการระดับประเทศสำหรับเด็กตั้งแต่วัยอนุบาลจนถึงระดับมหาวิทยาลัยเพื่อสร้างเสริมความรู้ทางการเงิน ด้วยรูปแบบชั้นการเรียนรู้จำลอง ปฏิบัติจริง มีการโต้ตอบ และเน้นกิจกรรมทางการเงินร่วมกันในครอบครัว

          นอกจากนี้ ยังมีตัวอย่างของบริษัทโทรศัพท์เคลื่อนที่ NTT Docomo ที่ได้จัดเตรียมเนื้อหาที่มุ่งเน้น กลุ่มครอบครัว เพื่อให้เด็กและเยาวชน ได้มีประสบการณ์ในวงจรของการเรียนรู้ “การหารายได้ การออม และการใช้จ่าย” เพื่อพัฒนาทักษะด้านการเงิน และยังได้ร่วมมือกับบริษัททางการเงินชั้นนำ Nomura Holdings จัดกิจกรรมที่ให้เด็ก ๆ ได้รับ "เงินเดือน" จำลองในรูปแบบของคะแนนดิจิทัลเพื่อนำไปซื้อขนม ซึ่งกิจกรรมนี้ แสดงให้เห็นถึงวิธีการเชิงโต้ตอบในการฝึกฝนการตัดสินใจทางการเงินได้เป็นอย่างดี

อ้างอิง

Naoko Tochibayashi.  2025.  How financial education is preparing Japan's young people for a digital economy.  Retrieved November 20, 2025 from https://www.weforum.org/stories/2025/09/financial-education-japan-children-digital-economy/