ผลกระทบ AI ต่อสมองมนุษย์

             ในยุคที่เครื่องมือ AI อย่าง ChatGPT แทรกซึมเข้าสู่ชีวิตประจำวันมากขึ้น นักวิจัยเริ่มตั้งคำถามถึงผลกระทบของเทคโนโลยีนี้ต่อสมองมนุษย์ งานศึกษาล่าสุดจากสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) เผยหลักฐานว่า การพึ่งพา AI มากเกินไปอาจบั่นทอนกระบวนการรับรู้สำคัญ เช่น ความจำ และความคิดสร้างสรรค์

ข้อค้นพบจากงานวิจัยของ MIT
             งานวิจัยได้ติดตามกลุ่มตัวอย่าง 54 คนตลอดระยะเวลา 4 เดือน ในการทำภารกิจเขียนเรียงความ
โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่: กลุ่มที่ใช้ ChatGPT กลุ่มที่ใช้ Google Search แบบดั้งเดิม และกลุ่มที่เขียนด้วยปากกาและกระดาษ ข้อค้นพบจากงานวิจัยที่น่าสนใจ มีดังนี้

ความจำลดลง
             ผลลัพธ์สะท้อนความแตกต่างอย่างชัดเจนในระดับการทำงานของสมอง (Cognitive Engagement) ว่าความจำลดลงอย่างชัดเจน โดยพบว่า 83% ของผู้ที่ใช้ ChatGPT สามารถจำเนื้อหาที่ตนเองเขียนได้ลดลงหลังจากเขียนเสร็จ ขณะที่กลุ่มที่ไม่ใช้ AI มีเพียง 11% ที่เกิดปัญหานี้

การเชื่อมต่อทางประสาทลดลง
             เมื่อวัดด้วยเครื่อง EEG พบว่าผู้ใช้ ChatGPT มีการเชื่อมต่อของเส้นทางประสาทสมองเพียงครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับผู้ที่เขียนด้วยตนเอง โดยกลุ่มที่ใช้ ChatGPT มีการเชื่อมต่อทางประสาท เฉลี่ย 40 เส้นทาง ขณะที่กลุ่มที่ใช้สมองมนุษย์อย่างเดียวมีการเชื่อมต่อทางประสาทประมาณ 80 เส้นทาง

ความคิดสร้างสรรค์ถดถอย
             เรียงความที่ได้รับการสนับสนุนจาก AI ถูกประเมินว่าเนื้อหามีความแปลกใหม่และความคิดสร้างสรรค์น้อยกว่ากลุ่มอื่นอย่างมีนัยสำคัญ
             แม้ผลการวิจัยของ MIT จะพบผลกระทบต่อสมองของมนุษย์จากการพึ่งพา AI มากเกินไป แต่มีข้อสังเกตว่าขนาดกลุ่มตัวอย่างค่อนข้างน้อยในการเป็นตัวแทนประชากร อย่างไรก็ตาม หลักฐานการวิจัยดังกล่าวจุดประเด็นที่พึงตระหนักรู้และควรมีแนวทางการรับมือ

แนวทางรับมือความเสี่ยงทางปัญญา
             นักวิจัยใช้คำว่า หนี้ทางปัญญา (Cognitive Debt) ซึ่งหมายถึง การพึ่งพา AI มากเกินไปทำให้ขาดการเรียนรู้และการทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ไม่ส่งเสริมการพัฒนาความคิดที่แท้จริง ในยุคที่ AI เข้ามามีบทบาทมาก การฝึกบริหารสมอง (Cognitive Fitness) จึงกลายเป็นเรื่องจำเป็น วิธีการฝึกบริหารสมองที่แนะนำ ได้แก่ (1) การเขียนด้วยลายมือซึ่งช่วยเสริมความเข้าใจและความจำ (2) แรงเสียดทานทางปัญญา (Cognitive Friction) คือ การยอมรับและเผชิญกับความยากของกระบวนการเรียนรู้และตัดสินใจ ช่วยให้เกิดการคิดลึก และ (3) วิธี Delay-Then-Augment คือ การร่างแนวคิดด้วยตนเองก่อน แล้วจึงใช้ AI เป็นเครื่องมือเสริมในภายหลัง ช่วยให้เกิดการมีส่วนร่วมทางความคิดอย่างแท้จริง แนวทางเหล่านี้จะช่วยลดหนี้ทางปัญญา และส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีอย่างสมดุล โดยไม่บั่นทอนทักษะการคิดวิเคราะห์และความสร้างสรรค์

References

Mercury Technology Solution. 2025. Is AI Rewriting Out Mind? Scientists Probe Cognitive Cost of Chatbots. [Online] Available from: https://mtsoln.com/blog/ai-news-727/is-ai-rewiring-our-minds-scientists-probe-cognitive-cost-of-chatbots-2870#blog_content