วันที่ 3 กรกฎาคม 2569 นางโชติกา วรรณบุรี ผู้อำนวยการสำนักมาตรฐานการศึกษาและพัฒนาการเรียนรู้ สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) นำข้าราชการสำนักฯ ลงพื้นที่ศึกษาเรียนรู้ร่วมกับอาจารย์ศุภณัฏฐ์ ยุกตะนันท์ หัวหน้างานพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ และทีมงานจากสำนักพัฒนาการเรียนรู้ตลอดชีวิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อถอดบทเรียนชุมชนคาร์บอนต่ำต้นแบบใน “โครงการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้มุ่งสู่สังคมคาร์บอนต่ำบนวิถีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน” ณ ชุมชนบางกอบัว และวัดจากแดง จังหวัดสมุทรปราการ

นายสุทธิพงษ์ ภูถาวร ประธานชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนตำบลบางกอบัวให้การต้อนรับและบอกเล่าถึง “ชุมชนบางกอบัว” ว่า ชุมชนบางกอบัวเป็นชุมชนหนึ่งในคุ้งบางกะเจ้า มีวิถีชุมชนที่ผูกพันกับสายน้ำ อุดมสมบูรณ์ด้วยต้นไม้หลายชนิด ในอดีตมีกอบัวขึ้นจำนวนมาก จึงเรียกว่า “บางกอบัว” การเดินทางในสมัยก่อนใช้เรือเป็นหลัก ต่อมาเมื่อการเดินทางทางเรือลดความนิยม มาใช้ทางรถแทน ลำคลองจึงเริ่มอุดตัน เริ่มมีขยะสะสม เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว จึงเกิดการรวมตัวของคนในชุมชนเพื่อพัฒนาชุมชนโดยใช้จุดเด่นของพื้นที่ที่เรียกได้ว่าเป็น “ปอดของกรุงเทพฯ” ได้รวบรวมสมาชิกชุมชนจัดทำการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์  โดยเริ่มจากการพายเรือรับนักท่องเที่ยว นำชม “อุโมงค์ต้นจาก” ที่สวยงามซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของชุมชนแห่งนี้ เมื่อเริ่มมีนักท่องเที่ยว ก็เริ่มมีรายได้ ต่อมาได้องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์กรมหาชน) หรือ อพท. และ Find Folk (บริษัทที่ปรึกษาด้านการจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน) มาให้ความรู้และคำแนะนำ ทำให้ทั้งชุมชนเกิดการรวมตัวและขับเคลื่อนการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ชาวบ้านช่วยกันรักษาความสะอาด นำกิจกรรมที่น่าสนใจของชุมชนมาเป็นจุดขาย โดยแบ่งกลุ่มดูแลกิจกรรมต่าง ๆ ตามความถนัด และต่อยอดสู่การท่องเที่ยวแบบ Low carbon เช่น “กลุ่มพายเรือ” มีเรือ 2 แบบ คือ เรือแจวและเรือคายัค เป็นเรือที่ไม่ใช้เครื่องยนต์ ไม่ก่อมลพิษ ทั้งยังมีกิจกรรมให้พายเรือเก็บขยะและปลูกต้นไม้ “กลุ่มมัดย้อม” เปลี่ยนจากการใช้ไฟต้ม เป็นย้อมเย็น ใช้วัสดุจากธรรมชาติที่หาได้ในชุมชน เช่น สีเหลืองจาก ขมิ้น ใบหูกวาง ดาวเรืองลูกจาก  สีน้ำตาลจาก กาบมะพร้าว ตะบูน  สีแดงใช้ไม้ฝาง เป็นต้น มาทำเป็นผ้ามัดย้อม “กลุ่มอาหาร” ทำอาหารจากวัสดุดิบของชุมชน ของขึ้นชื่อได้แก่ กรุบมะพร้าว เป็นการนำกะลาส่วนที่อ่อนนำมาทำอาหาร ลดคาร์บอนด้วยการใช้ภาชนะจานเล็ก ๆ แทนชามใหญ่ ให้กินพอดีคำ และลดการเหลือทิ้ง “กลุ่มทำลูกประคบสมุนไพรสด” เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น นำสมุนไพร เช่น ขมิ้นชัน ใบมะขาม ตะไคร้ ไพล ฯลฯ มาทำเป็นลูกประคบใช้ผ่อนคลายการปวดเมื่อย เป็นต้น เมื่อชุมชนตัดสินใจทำการท่องเที่ยวแบบ Low carbon จำเป็นต้องมีการคิดคำนวณว่า กิจกรรมที่ชุมชนจัดทำให้เกิดคาร์บอนเท่าไหร่ แล้วนำไปซื้อคาร์บอนเครดิตจากแหล่งอื่นมาชดเชยเพื่อให้ค่าคาร์บอนเป็น 0 ต่อมามีแนวคิดว่าจะทำอย่างไรจึงไม่ต้องซื้อคาร์บอนเครดิตจากที่อื่น เพราะที่ชุมชนเองก็มีต้นไม้จำนวนมาก จึงมีการเพิ่มพื้นที่สีเขียว จัดทำสวนรุกขชาติ คนในชุมชนช่วยกันรักษาและปลูกต้นไม้ ฯลฯ แล้วคำนวณหาค่าคาร์บอน ซึ่งพบว่าการกักเก็บคาร์บอนทำได้มาก สามารถชดเชยคาร์บอนที่ชุมชมใช้ไปได้ค่าคาร์บอนเป็น 0 ชุมชนจึงไม่ต้องซื้อคาร์บอนเครดิตจากที่อื่นอีก ทั้งยังวางแผนจะขายคาร์บอนเครดิตในอนาคต   

จากนั้น ได้เดินทางศึกษาดูงานที่ “วัดจากแดง” วัดต้นแบบด้านการจัดการขยะอย่างยั่งยืน และเป็นศูนย์เรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมของชุมชนบางกะเจ้า มีพระราชวัชรบัณฑิต (ประนอม ธมฺมาลงฺกาโร) เป็นเจ้าอาวาสท่านเป็นพระนักพัฒนา ผลักดันการจัดการขยะในชุมชนตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยได้ริเริ่มแก้ปัญหาขยะภายในวัดที่มีทั้งทางน้ำ ทางบกจนสำเร็จ และพัฒนาต่อยอดจนกลายเป็นศูนย์การจัดการสิ่งแวดล้อม จัดการขยะ โดยนำแนวคิดพุทธศาสนามาบูรณาการ เช่น ยกคำสอนในพระไตรปิฏก ทั้งให้แนวคิดว่าการจัดการขยะไม่ใช่เพียงภายนอก แต่ยังเป็นการจัดการขยะในใจ  การกำจัดขยะคือการทำจิตใจให้สะอาด เป็นต้น

นายสุวรรณ โรจนดุล วิทยากรของวัดจากแดงได้นำชมและบรรยายให้ความรู้ฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ  เช่น สถานีคัดแยกขยะ สถานีนำโฟมมาแปรรูปเป็นอิฐบล็อก สถานีเรียนรู้นำเศษอาหารมาเป็นปุ๋ยอินทรีย์   การทำกระถางต้นไม้รักษ์โลก สถานีผลิตแก๊สชีวภาพครัวเรือน สถานีบ้านกล่องนม เป็นต้น และสิ่งที่โดดเด่นของวัด คือ การนำขวดพลาสติกไปผลิตเป็นเส้นใยทำจีวร และ “มังกรแดง” พิชิตขยะ เป็นแนวคิดใช้ขยะ จัดการขยะ ใช้เศษโฟมทำเป็นโครงสร้าง มัดตาข่ายทำเป็นทุ่นยาวลอยน้ำ สามารถกันขยะที่ไหลมาจากแม่น้ำได้ ทำให้สะดวกต่อการจัดเก็บ  

สิ่งที่ได้เรียนรู้จากชุมชนบางกอบัว และวัดจากแดง จ. สมุทรปราการ เป็นตัวอย่างให้เห็นแนวปฏิบัติที่ดีในการบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมและลดการปล่อยคาร์บอนของชุมชน ซึ่งความรู้ดังกล่าวนี้จะนำไปถ่ายทอด แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับผู้เข้าอบรมใน “โครงการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้มุ่งสู่สังคมคาร์บอนต่ำบน
วิถีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน” และจะจัดทำสรุปเพื่อเผยแพร่เป็นตัวอย่างให้ผู้สนใจ ไม่ว่าจะเป็นบุคคล หน่วยงาน ชุมชน ฯลฯ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนให้สังคมไทยเข้าสู่สังคมคาร์บอนต่ำต่อไป