วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 นายวีระพงษ์ อู๋เจริญ ผู้อำนวยการสำนักประเมินผลการจัดการศึกษา เป็นประธานการประชุมหารือผู้ทรงคุณวุฒิ เพื่อกำหนดกรอบแนวทางการวิเคราะห์และประเมินผลเชิงเปรียบเทียบการยกระดับความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาในระดับนานาชาติ พร้อมด้วย ดร.รังสรรค์ มณีเล็ก อดีตรองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน นางสาวจุไรรัตน์ แสงบุญนำ อดีตรองปลัดกระทรวงศึกษาธิการ รศ.ดร.มนตรี แย้มกสิกร ที่ปรึกษาสำนักงานเลขาธิการคุรุสภาด้านพัฒนาวิชาชีพ ผศ.ดร.วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นางขนิษฐา ห้านิรัติศัย อดีตผู้อำนวยการสำนักความสัมพันธ์ต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และนางสาววริฎฐา แก้วเกตุ ฝ่ายต่างประเทศและสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบาย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) เข้าร่วมประชุม ณ ห้องประชุมสิปปนนท์ เกตุทัต สกศ. 

นายวีระพงษ์ กล่าวว่า การวิเคราะห์ความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาในระดับสากลเป็นเงื่อนไขพื้นฐานของการกำหนดนโยบายระดับประเทศนั้น ประเทศไทยยังขาดการประเมินความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาในภาพรวม รวมทั้งยังไม่มีกรอบการวิเคราะห์เพื่อสะท้อนศักยภาพการแข่งขันของระบบการศึกษาไทยอย่างรอบด้าน ดังนั้นการมีหลักฐานเชิงเปรียบเทียบด้านความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาของประเทศไทยกับประเทศต่าง ๆ ในระดับนานาชาติจึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อการออกแบบนโยบายที่สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและตอบโจทย์การพัฒนาในระยะยาว วัตถุประสงค์การประชุมในครั้งนี้ คือ เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบระดับความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาของประเทศไทยกับประเทศต่าง ๆ ในระดับนานาชาติ ประเมินจุดแข็ง จุดอ่อนและช่องว่างเชิงโครงสร้างของระบบการศึกษาไทยที่ส่งผลต่อความสามารถทางการแข่งขัน และสังเคราะห์บทเรียนเชิงนโยบายและข้อเสนอแนะในการยกระดับความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาไทย โดยมีกรอบแนวทางในการศึกษาคือ นโยบายและวิสัยทัศน์การศึกษาเพื่อความสามารถทางการแข่งขัน  ผลลัพธ์ทางการศึกษาและสมรรถนะของผู้เรียน การพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษาเพื่อความสามารถทางการแข่งขัน  โครงสร้างและกลไกการบริหารจัดการระบบการศึกษา ระบบข้อมูล ตัวชี้วัด และการประเมินผลเพื่อการกำหนดนโยบาย การลงทุนและการจัดสรรทรัพยากรเพื่อความสามารถทางการแข่งขัน และความเชื่อมโยงระหว่างการศึกษา เศรษฐกิจ และการก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลาง

สกศ. ได้ลงพื้นที่เก็บข้อมูลและหารือกับผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาของประเทศญี่ปุ่น มีข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับประเทศไทยในระยะสั้น คือ 1) ประเทศไทยควรยกระดับโรงเรียนให้มีความสามารถในการพัฒนาตนเอง โดยใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ และต้องมีระบบสะท้อนผลที่ชัดเจน 2) การจัดการศึกษาแบบสร้างคุณลักษณะผู้เรียนควรถูกประกาศเป็นกรอบนโยบายระดับชาติ และผลักดันให้เกิดการปรับหลักสูตรและกิจกรรมของโรงเรียนทั่วประเทศ 3) ด้านกำลังคน ไทยควรนำโมเดล KOSEN มาประยุกต์ใช้ในอาชีวศึกษาอย่างจริงจัง เพื่อเสริมการผลิตกำลังคนเชิงเทคนิคในอุตสาหกรรมเป้าหมาย ในขณะเดียวกันควรสร้างความร่วมมือระยะยาวกับ TUMSAT 4) ระบบข้อมูล การติดตาม และการประเมินผลควรถูกยกระดับทั้งระบบ ส่วนในระยะยาวควรจัดทำแผนความร่วมมือไทย–ญี่ปุ่น–OECD ระยะ 3 – 5 ปี เพื่อรองรับการยกระดับระบบการศึกษาไทยทั้งระบบ และในปีนี้เตรียมหารือกับผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาของประเทศโปรตุเกส สวิสเซอร์แลนด์ และฝรั่งเศส อีกด้วย

ผู้ทรงคุณวุฒิได้ให้ความเห็นที่เป็นประโยชน์หลายประเด็น ได้แก่ การเปรียบเทียบการยกระดับความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาไม่ควรดูเฉพาะการเปรียบเทียบระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ต้องดูการเปรียบเทียบในระดับโลกด้วย การเปรียบเทียบต้องตีกรอบและกำหนดตัวชี้วัดให้ชัดเจน ว่าผลคะแนนที่เป็นมาตรฐานระดับนานาชาติ ผลลัพธ์ของผู้เรียน ความเป็นอิสระของสถานศึกษา การเก็บข้อมูลเปรียบเทียบควรเริ่มต้นกับประเทศในอาเซียนที่มีความก้าวหน้าทางการศึกษาก่อน เช่น เวียดนามหรือสิงคโปร์ ต้องวางเป้าหมายให้ชัดเจนว่าการศึกษาในแต่ละครั้งต้องการข้อมูลอะไร ต้องไม่เน้นเฉพาะการเปรียบเทียบอันดับความสามารถทางการแข่งขันเท่านั้น แต่ต้องเน้นบทเรียนเชิงวิเคราะห์ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้กับประเทศไทยได้ด้วย ตอนนี้เทรนด์ของโลกเน้นการขับเคลื่อนการทำงานร่วมกัน ประเทศไทยควรมีการบูรณาการข้อมูลและความร่วมมือระหว่างหน่วยงานให้มากขึ้น เป็นต้น 

ข้อเสนอแนะที่ได้ในวันนี้จะนำไปสู่การปรับกรอบแนวคิดทางการวิเคราะห์และประเมินผลเชิงเปรียบเทียบการยกระดับความสามารถทางการแข่งขันทางการศึกษาในระดับนานาชาติ เพื่อจัดทำเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่สนับสนุนความสามารถทางการแข่งขันของประเทศในระยะยาวต่อไป