วันที่ 11 ธันวาคม 2568 ดร.นิติ นาชิต รองเลขาธิการสภาการศึกษา เป็นประธานการประชุมปรึกษาหารือพิจารณากรอบแนวคิดและวิธีการวิจัยเชิงเปรียบเทียบการวิเคราะห์โครงสร้างและกลไกความรับผิดชอบของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยมี นายรังสรรค์ มณีเล็ก อดีตรองเลขาธิการ กพฐ. นายวีระพงษ์ อู๋เจริญ ผู้อำนวยการสำนักประเมินผลการจัดการศึกษา ผู้บริหาร และผู้ทรงคุณวุฒิจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่  สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา, กพฐ., สทศ. สพฐ., สมศ., สช., สป., สอศ., สกร. กรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น และ กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน เข้าร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ณ ห้องประชุมสิปปนนท์ เกตุทัต สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา

ดร.นิติ ได้กล่าวถึงความท้าทายสำคัญในการยกระดับคุณภาพการศึกษาของประเทศ เพื่อให้ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติว่า มิติของความรับผิดชอบ หรือ Accountability เป็นหัวใจสำคัญที่ผู้บริหารและผู้จัดการศึกษาทุกระดับต้องให้ความสำคัญ จากการเปรียบเทียบมาตรฐานการจัดการศึกษา (Benchmark) กับหน่วยงานต่างประเทศ พบว่ามีการใช้งบประมาณน้อยแต่กลับได้รับผลลัพธ์ที่ดีขึ้นสำหรับผู้เรียน โดยผลลัพธ์นี้ยังเชื่อมโยงกับการพัฒนากำลังคนของประเทศ ดังนั้น มิติความรับผิดชอบของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการร่วมลงมือปฏิบัติ" (Co-creation) โดยกำหนดบทบาทที่ชัดเจนของแต่ละหน่วยงานโดยคำนึงถึงบริบทพื้นที่ผ่านการกระจายอำนาจให้ฝ่ายปฏิบัติได้ดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมมีการติดตามผลการดำเนินงานอย่างสม่ำเสมอ เพื่อสร้างกรอบความรับผิดชอบของหน่วยงานให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลอย่างสูงสุด

ประเด็นของคุณภาพการศึกษาไทยจากการแสดงผลคะแนน PISA ระดับต่ำและคงที่ ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาระหว่างเมืองและชนบท และผลศักยภาพของผู้เรียนผ่านเอกสาร ทั้งหมดสะท้อนถึงการจัดการศึกษาไทยไม่สามารถสร้างผลลัพธ์การเรียนรู้ที่พึงประสงค์ให้เกิดขึ้นอย่างทั่วถึงได้ แม้จะได้รับงบประมาณทางด้านการศึกษาเพิ่มขึ้นก็ตาม จากการร่วมประชุม OECD นายวีระพงษ์ กล่าวว่า นานาชาติได้ให้คำแนะนำเกี่ยวกับ Accountability ในการกำหนดบทบาทของหน่วยงานและผู้ที่เกี่ยวข้องทางการศึกษาให้ชัดเจน ดังนั้นจึงต้องร่วมหารือกับทุกหน่วยงานในการกำหนดกรอบแนวคิดตั้งแต่การกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบ  กระบวนการดำเนินงานที่ต้องเหมาะกับบริบทพื้นที่โดยไม่ถูกแนวนโยบายควบคุมจนเกินไป รวมทั้งการกำหนดความรับผิดชอบการประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน

ต่อมาผู้ทรงคุณวุฒิได้ร่วมอภิปรายเกี่ยวกับปัจจัยที่เป็นประเด็นปัญหาเกี่ยวกับคุณภาพการศึกษา ประกอบด้วย โครงสร้างและกลไกความรับผิดชอบของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการศึกษา (Educational Accountability) ที่มีความทับซ้อนในด้านบริบทหน้าที่ โครงสร้างและนโยบายของประเทศที่มีการเปลี่ยนแปลงบ่อย การเปลี่ยนแปลงของโลกอย่างรวดเร็ว ผู้บริหารและผู้ปฏิบัติไม่ได้ตระหนักถึงผลลัพธ์จากการประเมินทำให้สถานศึกษาไม่ถูกนำไปสู่การปรับปรุงการจัดการเรียนรู้ รวมไปถึงความเหลื่อมล้ำจากสถานศึกษาที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลหรือพื้นที่ติดชายแดน ทั้งหมดเป็นประเด็นความท้าทายสำหรับการวางกรอบแนวคิด Accountability ซึ่งเมื่อพิจารณาแล้วเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ ภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ตั้งแต่ด้านการศึกษา ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม/ชุมชน ดังนั้นจึงให้ข้อเสนอแนะให้กำหนดบทบาทความรับผิดชอบของภาคีทุกภาคส่วน พร้อมกำหนดมาตรการและกระบวนการดำเนินงานในการประเมินความรับผิดชอบโดยคำนึงถึงช่วงวัยของการศึกษา บริบทพื้นที่สถานศึกษา และความต้องการของตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา รวมทั้งการจัดทำ Big Data เพื่อรวบรวมและเชื่อมโยงข้อมูลจะช่วยให้เกิดการกำหนดบทบาทความรับผิดชอบที่ไม่ทับซ้อนอีกด้วย

สำหรับข้อเสนอแนะในครั้งนี้ สกศ. จะสังเคราะห์ประเด็นความท้าทายต่าง ๆ เพื่อนำไปสู่การออกแนวนโยบายหรือมาตราการเกี่ยวกับโครงสร้างและกลไกความรับผิดชอบของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบการศึกษาขั้นพื้นฐานให้ผู้ปฏิบัติได้ดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพสู่การสร้างผลลัพธ์ด้านการศึกษาที่พึงประสงค์อันเป็นที่ยอมรับในระดับสากล